Stichting Sterrenwacht "ECLIPTICA"

PST Perikelen:
overweeg dit bij de aanschaf van een PST

een artikel waarin we een boekje open doen over de schaduwzijde van de PST sinds Coronado door Meade is overgenomen maar ook over de manier waarop meade goede after sales service levert

prijzen onder voorbehoud van wijzigingen en drukfouten, in Euro’s en excl. verzendkosten

PST Perikelen

Op de bijeenkomst van de Werkgroep Astrofotografie in Almere in het voorjaar meldde onze nationale en nimmer aflatende h - alpha goeroe Emiel Veldhuis tijdens zijn presentatie dat er wereldwijd een probleem is met de lenscoating van de Coronado Personal Solar Telescope (PST). Veel exemplaren van de generatie die medio 2004 geleverd is, heeft last van een verkleuring van de frontlens en een afbraak van de spiegelende coating. Daarnaast plaagt een sterk afgenomen kwaliteit de amateur die een PST wil aanschaffen parten. Een boekje open over het wel en wee van de PST …

Na het succes van de PST , was de melding dat er een probleem is met de lenzen, een opvallende mededeling. Er deden zich sinds half 2004 al geruchten voor dat de kwaliteit van de PST 's minder zou zijn, vooral in vergelijking met de allereerste twee productieseries. Nu dus weer een probleemverhaal…. Hoe zit dat nu? Ik geef hier een overzicht van feiten en omstandigheden.

De PST werd in 2003 door Coronado met veel tam - tam aangekondigd, als zijnde een doorbraak in h - alpha zonnewaarnemingen. Het werd voor het eerst mogelijk dat deze speciale tak van astronomie toegankelijk werd (lees: betaalbaar) voor de doorsnee amateur en dus het grote publiek aan amateursastronomen. En inderdaad, de PST bleek al snel een regelrechte hit. De eerste exemplaren werden nog wat aarzelend verkocht maar al snel werden er vele bestellingen geplaatst bij de diverse dealers. De levering bleef echter nog enkele maanden achterwege; Coronado had namelijk meer tijd nodig om het eerste concept aan te passen. De PST's kregen een zogenaamde tuningring en een filterschroefdraad in het objectief. Dit om ze geschikt te maken voor het zogenaamde “double - stacken” waarbij een los Solarmax 40 filter op de PST geplaatst wordt. Daardoor wordt de bandbreedte nog nauwer en kunnen er nog fijnere details waargenomen worden. De extra aanpassingen leidden er toe dat de PST's die in november en december 2003 al besteld waren, pas in april 2004 geleverd konden worden in ons land.

De vertraging werkte echter niet eens negatief op het imago van de PST. Ondertussen kwamen er uit de hele wereld al spectaculaire berichten over de prestaties. Inmiddels kwamen ook de eerste fotografische resultaten via de PST beschikbaar. Hoewel de PST louter voor visueel gebruik was ontworpen, werden er al snel trucjes bedacht om toch met webcam of camera opnamen te maken. Daardoor kwam er steeds meer vraag naar en nam de schaarste toe. De vraag was op een gegeven moment dermate groot dat men bijna een half jaar moest wachten op levering. Distributeurs in Europa bevoorraadden de dealers met hooguit 10 PST's per drie maanden. Het was opmerkelijk om te constateren dat de lange wachttijd een positief effect had: het verleende aan het bezit van een PST een soort exclusiviteit, zoals bekend van AstroPhysics.

DOWNGRADING

Hosanna en jubel alom dus, zou je zeggen. Maar….zoals aan alle succesverhalen, kwam ook hier een kentering. De prestaties en kwaliteit van de PST waren van dien aard, dat dit bescheiden instrument kon wedijveren met de roemruchte maar (véél) duurdere Solarmax 40 filterset en de complete Solarmaxscope 40 van Coronado. De verkoopaantallen van deze twee producten en zelfs ook de 60 - serie, kelderde dermate drastisch dat men ten onder dreigde te gaan aan het succes van de PST. Het is in deze tijd geweest dat –achteraf gezien - de onderhandelingen tussen Coronado en Meade begonnen moeten zijn; daarover zo dadelijk meer. Feit is dat goede raad duur was en in al hun (on - ) wijsheid besloot men bij Coronado de PST bewust te downgraden.

In principe is de PST een obstructievrij instrument. Dat verklaarde onder andere de geweldige beeldkwaliteit. Wat men gedaan heeft weten we niet, maar feit is dat vanaf de derde generatie PST, de prestaties anders zijn. Zo is er sinds die tijd een niet over het gehele beeldveld gelijkmatige h - alpha weergave meer. Daarentegen is er een min of meer bandvormig deel waarin goed h - alpha details te zien zijn. Door het draaien aan de tuningring kun je die band variëren. Je ziet hem dan als een soort donkerder, schaduwachtige streep door het beeldveld gaan. Het deel wat wel goede weergave heeft, wordt ook wel de zogenaamde ‘sweet spot' genoemd.

Deze bewuste downgrading was weliswaar een verlies aan kwaliteit, maar er was niet veel van te merken dat de verkoopaantallen naar beneden gingen ten gunste van de Solarmax instrumenten. Het gros van de PST 's presteerde nog steeds alleszins behoorlijk tot uitstekend en je kreeg nog steeds heel veel waar voor relatief weinig geld. Een enkele leverancier was bereid om een preselectie te doen alvorens een PST uit te leveren en een enkeling was ook bereid om een PST terug te nemen als ondanks de voorselectie, bij afname bleek dat de prestaties toch niet naar wens waren en beduidend minder waren dan vergeleken met een perfect exemplaar uit de eerste series. Tot zover was er dan ook nog geen reden om niet een PST aan te schaffen. Het was een kwestie van zorgvuldig testen en uitproberen voor de aankoop hoewel je daar dan wel wat vergelijkingsmateriaal (referentie-exemplaar) en ervaring voor moest hebben.

Maar inmiddels heeft het succesverhaal van de PST een heel donkere wending gekregen. Er spelen namelijk twee zaken die het kopen van een PST een tricky avontuur maken. Dat is de sterk teruggelopen kwaliteit van de PST en een probleem met de lenscoating.

KWALITEITSPREIDING

Zoals bekend is Coronado inmiddels door Meade ingelijfd. Coronado kon de vraag niet aan en verder liepen de verkopen van de duurdere instrumenten flink terug waardoor geraamde winstmarges en omzet niet gehaald werd. Het bedrijf kwam in de problemen. Meade is daarop ingesprongen en binnen tamelijk korte tijd was de overname een feit. Men heeft bewust de naam Coronado laten bestaan, tenslotte was dat een synoniem voor hoogwaardige en veilige h-alpha instrumenten. Maar door de overname is er ten aanzien van de goede naam en faam wel een forse aderlating gedaan. Meade is op de allereerste plaats een zeer commercieel bedrijf dat grote winsten boekt door massaproductie en standaardisering. Daarbij worden ruime kwaliteitscriteria gehanteerd als norm. Meade onderkende het potentieel van de PST als succesnummer en een van de eerste dingen die men na de overname van Coronado gedaan heeft, was de productie opschroeven. PST's werden vanaf najaar 2005 volop en vrijwel onbeperkt en per direct leverbaar. Maar daar zit hem nu ook de kneep: daar waar Coronado een strenge kwaliteitscontrole toepaste met smalle toleranties binnen een kleine piek van de kwaliteitscurve , hanteerde Meade juist een zeer ruime tolerantie binnen een royaal deel van de kwaliteitscurve. Dit heeft dramatische gevolgen gehad voor de kwaliteit.

Deze is namelijk enorm verslechterd. Sinds enkele maanden is er ondanks voorselectie nauwelijks een PST te leveren die ook maar enigszins in de buurt komt van de oorspronkelijke goede kwaliteit. De spreiding in kwaliteit is namelijk dermate groot en ruim geworden dat er gewoonweg te veel marginale exemplaren uitgeleverd worden. Een goede PST kenmerkt zich –zoals al beschreven - door een kleine of zelfs afwezige "sweet spot" (gedeelte waarin h - alpha details zichtbaar zijn), hoog contrast en helderheid, en voldoende instelbereik van de tuning - ring naar beide draairichtingen van de ring. Bij juiste tuning zijn zowel op de oppervlakte als aan de rand van de zonneschijf een weelde aan fijne donkere en lichte details te zien*. Met de tuningring kun je een beetje ‘pendelen' door de bandbreedte ten faveure van een optimaal beeld van de protuberansen of juist het oppervlak. Natuurlijk is hier de opmerking op zijn plaats dat je hierover slechts een goed en gefundeerd oordeel kunt vellen als je ervaring hebt met de eerste en tweede generatie PST's. Indien je niet beter weet dan zal je al snel tevreden zijn en accepteren dat jouw PST presteert zoals ie presteert. Pas als je zou vergelijken met die van een ander en die collega amateur juist een heel goed exemplaar zou hebben, dan is het verschil evident. Dat is nu juist het jammere: veel amateurs zullen te weinig waar voor hun geld krijgen zonder het te beseffen.

Inmiddels hebben medewerkers van Meade (special products manager, tijdens de ATT 2006) en ook diverse dealers verteld dat zelfs zij (ondanks hun commerciële belangen) van inkomende partijen regelmatig exemplaren terug moeten sturen omdat ze onverkoopbaar zijn. Men heeft bevestigd dat de kwaliteitspreiding groot is, waarbij het percentage werkelijk goede PST's vele malen kleiner is dan het percentage middelmatige, laat staan goede. Het moet nogal erg zijn voordat een importeur/dealer zoiets toegeeft. De exemplaren die zij wel verkopen bleken na een voorselectie vaak ook nog onder de maat. Meade hanteert inderdaad andere, ruimere criteria tav wat acceptabel is dan wat Coronado oorspronkelijk aanhield. De exemplaren die ondanks voorselectie toch teruggestuurd worden, gaan waarschijnlijk echter gewoon weer de markt op.

Het probleem is dat je als beginnende h - alpha waarnemer niet over voldoende ervaring en zeker niet over een referentie - instrument beschikt om een goede beoordeling en vergelijk te kunnen maken. Om die reden had Ecliptica bijvoorbeeld tot voor kort een bijzonder systeem van voorselectie door de leverancier en na - controle/test door het team, aan de hand van eigen PST's. Zelfs dat kon echter onvoldoende garanties meer geven voor een acceptabel - laat staan excellent - instrument. De kansen op een goede PST en de daarmee gepaard gaande wachttijden zijn inmiddels zó groot (volgens opgave importeur minimaal een jaar jaar)dat je je af kunt vragen of het nog loont om daar op te wachten.

LENSPROBLEEM

Naast de doorgaans matige tot slechte performance, is er een wereldwijd probleem met oxiderende lenscoatings in de oudere productieserie. Deze series betreffen de eerste en tweede generatie en enkele van de derde**. Ook dit lensprobleem heeft de naam en faam van de PST inmiddels geen goed gedaan, hoewel dit probleem in de huidige series opgelost is (vanaf serienummers beginnend met 97). Het probleem betreft de zilvercoating van de objectieflens die verweert. De kwaliteit van het beeld in het oculair neemt daardoor drastisch af, merkbaar in minder contrast, minder helderheid, meer rossige achtergrondgloed. Van de buitenzijde is het merkbaar als een oranje kleurzweem in de lens en een gespikkeld oppervlak, als je voor in de lens kijkt bij helder kunst - of zonlicht. Het probleem doet zich in verschillende gradaties voor. Het begint vooral bij de randen van de lens.

Onderstaand enkele beelden van een weinig, middelmatig en sterk aangetast exemplaar.

Het vreemde is dat er geen echte structuur of periodiciteit te ontdekken is in de foute exemplaren. Van twee opeenvolgende serienummers heeft de één nergens last van en de ander juist in zeer ernstige mate. Het enige dat als tendens te bespeuren valt, is de mate en frequentie waarin de PST gebruikt wordt. Intensieve blootstelling aan zonlicht lijkt (let wel: LIJKT) het probleem te versnellen en te verergeren.

Heb je een "oud" exemplaar dat last heeft van degradatie van de lenscoating , herkenbaar aan een oranje getinte gloed in het frontlensje, dan kun je contact opnemen met Meade in Duitsland. Je zult dat zelf moeten doen want het is bewuste policy van Meade en de dealers dat deze geen ruchtbaarheid geven aan het fenomeen. Dit vanwege de financiële en logistieke problemen en kosten. Het zal een inspanning vereisen om te bewerkstelligen dat je een noodlijdende PST in kunt leveren of zelf naar Meade Europe kunt sturen om daar te laten omwisselen of repareren.

Indien het je lukt, dan is –eerlijk is eerlijk - de service van Meade ronduit goed. Het contact is correct en stipt en men komt beloftes na. Inmiddels is mijn PST voorzien van een nieuwe frontlens en de tuning ring heeft een wat groter bereik gekregen. De kwaliteit is nu verbluffend goed, weer net zoals oorspronkelijk en naar mijn stellige indruk zelfs beter. Ik merk dat de belichtingstijden bij het imagen weer “normaal' zijn en vooral dat visueel het beeld spectaculair is.

MORAAL

Moraal van het verhaal: bezint eer je begint. Wil je een PST aanschaffen, wees dan uitermate kritisch. Vraag vooraf garanties dat je hem kunt testen (bij voorkeur in de winkel) en dat je hem anders later terug mag brengen. Bedenk dat het vinden van een goed exemplaar een langdurige zaak is. Bedenk verder dat de hemelcondities van zeer grote invloed zijn. Maak indien mogelijk gebruik van een deskundig/ervaren iemand en probeer meerdere exemplaren naast elkaar te vergelijken.

Indien je een goede treft, dan heb je ook een instrument dat voor heel veel visueel en imaging - plezier kan zorgen. Bijgaande foto getuigt daarvan.

Peter Pulles

voorzitter Stichting Sterrenwacht ECLIPTICA vzw.

* Uitgaande van supertransparante helderblauwe lucht; heiige lucht, sluierwolken etc beïnvloeden het beeld ongunstig waardoor de kwaliteit lastiger vast te stellen is. Ervaring is hier een vereiste, evenals vergelijkingsmateriaal. Ik heb in Frankrijk onder een perfect strak blauwe en super heldere transparante hemel pas echt gemerkt wat de pst kan presteren! De lucht op 1100 m in de Provence was zo schoon dat je de zon achter je wijsvinger kon verbergen en dan daarnaast alleen strak blauwe lucht zag, geen enkele zweem van wolkjes of sluier of nevel of wat dan ook. Het beeld in de PST was ongelooflijk detailrijk en contrastrijk en scherp. In ons land heb ik het zo nog nooit gezien.

** De generaties zijn overigens voor de leek niet herkenbaar op de 1e en 2e na. De eerste en tweede hadden hebben een metalen schroefdekseltje, vanaf de derde werd dit een kunststof klikdeksel.

VERVOLG:

Inmiddels zijn de PST's van de Ecliptica klanten die gebruik hebben gemaakt van de oproep voor de terughaal actie, door Meade gerepareerd en terugontvangen.

Opvallend is dat Meade inmiddels een ander systeem toepast in de PST. Mijn eigen exemplaar was nog gerepareerd door de frontlens te vervangen door een identiek exemplaar dat echter wel met een nieuwe en betere coating vorozien was. De huidige exemplaren zijn echter voorzien van een transparante frontlens! De spiegelende laag coating zie je nu onderin de buis zitten, voor het blocking filter, als je van boven in de buis kijkt door de lens. De lens is voorzien van een blauw/paarse coating, naar alle waarschijnlijkheid een warmtewerende laag.

Zoals aangekondigd heb ik vanmiddag (5 september 2006) de PST's uitgebreid getest. Ik heb daarbij mijn eigen exemplaar (met nog wel de spiegelende coating op de frontlens, als referentie gebruikt. Hier zijn mijn bevindingen: Allereerst kreeg ik bericht van optiek-tycoon Harrie Rutten dat de coating op de transparante objectieflens, een zogenaamde ITO-coating zou kunnen zijn, een speciale warmtewerende coating.

Bij het testen kon ik slechts zeer kleine verschillen tussen de ene en de andere PST waarnemen, waarvoor ik regelmatig heen en weer moest kijken, en me afvroeg of ik het nu echt zag of niet. Zo er verschillen zijn, zijn ze verwaarloosbaar klein. Ik vind dan ook dat alle pst's gelijk presterend zijn. Het beeld is nog steeds onderhavig aan de zgn sweet spot, er is nog steeds een band waarin h-alfa detail te zien is. Deze band kan echter door nauwkeurig te "tunen" voldoende goed over het zonneschijfje gepositioneerd worden om mooie h-alfa beelden te krijgen.     

De tuningring is in vrijwel alle gevallen tamelijk stroef werkend. Het bereik naar de linkerkantdraaiend toe is ook nog steeds tamelijk klein. Ik had verwacht dat meade juist dit bereik ook zou vergroten. Het beeld is zeer scherp en zeer detailrijk, beter dan in mijn eigen traditioneel gerepareerde exemplaar. Daarvan heb ik onlangs in Frankrijk al vast kunnen stellen dat het uitmuntend presteert, maar blijkbaar kan het nóg beter!

Het beeld is ook zeer contrastrijk maar wel ook zeer gevoelig voor de luchtcondities. Dit laatste naar mijn mening veel meer dan voorheen. In de oude situatie en nu ook met mijn eigen exemplaar, kon ik bij een sluierachtige hemel nog steeds met redelijk gevolg details weergeven en bleef de achtergrond van het beeld tamelijk zwart. In de nieuwe configuratie wordt de hemelachtergrond echter heel snel een hinderlijke rode mistige gloed. er zijn dan weliswaar nog steeds details te zien, maar het kijkt niet prettig. Ik heb vanmiddag ervaren dat de geringste verandering in de lucht ook meteen te bemerken is aan het beeld. Zodra het helder is (felle blauwe stukken hemel, dan is het beeld meteen "opgeklaard" en weer zeer mooi. 

Ik heb een kwartier lang in de volle zon staan kijken met een en hetzelfde exemplaar, naast dat van mijzelf. van enige verslechtering door bijv. warmteopbouw in de tubus, heb ik gelukkig niets kunnen bespeuren.

Mijn conclusie is dat de op deze nieuwe manier gerepareerde PST's zeer goed presteren, met de kanttekeningen dat de tuningringen tamelijk stroef gaan en naar links toe nog steeds weinig (maar voldoende) bereik hebben en dat ze zeer gevoelig zijn voor de hemel/luchtcondities. Dit laatste beperkt het gebruik en het rendement van de kijker tov de vroegere situatie. Het gewin aan scherpte en contrast weegt daar mijns inziens tegen op.

Naar mijn mening is dit een te accepteren en tevreden stellende reparatie. De PST's presteren beter dan voorheen en er is dan ook geen reden noch grond om te reclameren. Wat Ecliptica betreft is hiermee de affaire dan ook naar behoren afgerond. Indien jullie toch zouden oordelen dat er toch aspecten zijn die je met Meade zou willen bediscussiëren of reclameren, dan kun je zelf direct contact opnemen met Meade in de persoon van Gido Weselowski, special products manager. De afspraak met meade was dat er een eenmalige gezamenlijke terughaalactie zou zijn en vandaar uit kunnen we verder niets toevoegen. Ik vertrouw op jullie begrip en dat jullie mijn oordeel delen.

Peter Pulles

terug naar de: