ECLIPTICA actualiteitenpagina verslag ringvormige zonsverduistering 3 oktober 2005

klik hier voor een leuke powerpoint presentatie (1,2 Mb) met muziek

INLEIDING

Het jaar 2005 had een fraaie, bijzondere ringvormige zonsverduistering op het programma staan. Vanuit Ecliptica is deze door drie crew-members in Spanje waargenomen. Op deze webpagina tref je een verslag aan in woord en beeld.

We gaan niet in op de achterliggende theorie, daarvan zijn genoeg andere websites te vinden. Het gaat ons om het weergeven van de indrukken die we tijdens het waarnemen opgedaan hebben.

Al geruime tijd geleden stond de datum van maandag 3 oktober 2005 in de agenda gemarkeerd. Op die dag zou er namelijk een bijzondere ringvormige verduistering van de zon plaatsvinden. Gewone totale eclipsen zijn al tamelijk schaars, een ringvormige is dat helemaal. Nu bleek dat die ook nog eens vanuit het vakantieland Spanje zichtbaar zou zijn en dus was de keuze om een en ander te combineren snel gemaakt, temeer omdat we relatief nabij de eclipszone zouden vertoeven.

Voor het waarnemen zouden we ongeveer twee uurtjes noordelijker moeten rijden, in de streek tussen Alicante en Valencia. We vonden het belangrijk om zo dicht mogelijk òp de centrale lijn in de totaliteitszone te komen. Alleen daar is de eclips maximaal en de ringvorm van de totaliteit perfect cirkelvormig en centraal.

Na diverse kaarten geraadpleegd te hebben bleek dat we in de landpunt net onder de bekende toeristenstad Denia aan de Costa del Sol moesten zijn.

Inmiddels hoorden we van mede bestuurslid Arno dat hij met zijn vrouw Conny de eclips vanuit dezelfde streek zou gaan bekijken. Uiteraard hebben we meteen afgesproken om er een gezamenlijke happening van te maken. En dat pakte extra goed uit. Want met een ongelooflijke toeval bleek dat het adres waar zij zouden verblijven, EXACT ÓP de centrale lijn lag! Het kon niet mooier!

Zo waren verkenningen in de voorafgaande dagen niet nodig en hoefden we niet zo maar ergens in het openbaar te gaan staan met alle apparatuur. Op een detailkaart werden de eclips coordinaten uitgetekend om exact en in meer detail de positie van de centrale lijn te bepalen. Zo konden we de beste waarneemplek bepalen en ook alternatieven zoeken.

Wat wel zorgen baarde (deels terecht zoals later bleek) was de vrij grote kans op bewolking in deze tijd van het jaar. Langjarige statistische gevevens wezen uit dat de kansen 50/50 waren.

Nou ja, je hebt geen keus en geen invloed op het weer dus we maakten ons er maar niet druk om en hoopten er het beste van.

De dagen voorafgaand heb ik vanuit ons eigen vakantiehuis de apparatuur getest en uitgeprobeerd en de nodige proefopnamen gemaakt.

Schitterende weer gedurende de hele week en positieve voorspellingen deden de hoop en de verwachting rijzen.

De meegenomen apparatuur bestond uit een Meade ETX70 met Autostar, een William Optics Zenitstar 66/460 Triplet Apochromaat refractor en een Coronado PST h-alpha telescoop. Deze laatste twee gemonteerd op een Vixen GP-Photoguider, voorzien van extra declinatie-unit.

Met een laptop bij de hand om gemaakte foto's te kunnen saven en te kunnen webcammen, kon ik zo ook 's nachts leuke opnamen maken van de zuidelijke sterrenhemel op de 38e breedtegraad en vrijwel op de scheidingslijn tussen westelijk en oostelijk halfrond.

Maar het ging om de zon natuurlijk! Overdag was er maar bar weinig op te zien, slechts een enkele miniem vlekje sierde gedurende anderhalve dag het oppervlak, maar het verdween al rap en liet dagenlang een maagdelijke zonneschijf achter.

Fotograferen van een kale witte schijf, ook al zou die dan straks gedeeltelijk verduisterd zijn, was dan ook niet mijn ultieme uitdaging. Wel was het leuk om straks de kwaliteit van de Apo-kijker te benutten om het profiel van de maanrand goed te zien en vast te leggen. Zo heb ik wel al de juiste belichtingstijden uitgeprobeerd.

Maar nee, dan de PST! De zon in h-alpha is zelfs in het huidige minimum interessant!
Dus besloot ik om qua fotografie dan voor de PST te kiezen via de Hutech modded Canon 350D body, voorzien van een T-ring en een Baader 2x vergrotende VIP apochromatische barlowlens. Ook daarmee heb ik proefopnamen gemaakt om de juiste belichtingstijden , beelduitsnede en focussering (want die is uiterst kritisch en lastig) te oefenen. Hieronder een ruwe opname. Dat is toch leuker dan een wit-lichtopname.

Een alternatief was overigens webcammen. Maar waar ik niet aan gedacht had, was dat de chip zo klein is dat slechts een gedeelte van de zon in beeld komt. Ik was vergeten een reducerlens mee te nemen en om juist bij een eclips slechts een deel af te beelden is niet mooi.

De dagen vóór de eclips hebben we geprobeerd zo lang mogelijk de afnemende maansikkel waar te nemen. Je zag de maan zo naar de zon toekruipen! Een heel aparte gewaarwording om op zo'n langere-termijn perceptie waar te nemen :-)
Op zaterdagochtend kon Anneke visueel voor het laatst de uiterst smalle maansikkel nog ontwaren, ongeveer 50 uur vóór nieuwe maan en de eclips. Toen ze echter onderstaande foto van de opkomende zon maakte, was de maan achter wolken verdwenen jammer genoeg. De volgende ochtend lukte het ondanks heldere hemel niet meer, de zon en de maan waren elkaar al te dicht genaderd en de sikkel was al te smal.

Onderstaand nog enkele opnamen van de maan drie ochtenden voor de eclips. Het asgrauw schijnsel is nog juist te zien. In de ochtendschemering was het een mooi sfeerplaatje! Op de rechteropname zie je dat de Maan zich in de zogenaamde "Sikkel"van het sterrenbeeld Leeuw bevond. De heldere ster iets rechts van het midden is Regulus.

Op deze telelensopname is het asgrauw schijnsel duidelijker, maar de smalle maansikkel is nu wel overbelicht.

Na alle voorbereidingen was het dan op maandag 3 oktober zo ver. Na een wat onrustige nacht stonden we al vroeg op, om half 5, om op tijd aan de twee uur durende rit naar het Noorden te beginnen en op tijd bij Arno en Conny te zijn.

Onderweg in het donker speurde Anneke regelmatig naar heldere plekken in de lucht. Het was echter behoorlijk bewolkt en slechts af en toe zag ze een glimp van bijvoorbeeld de gordelsterren van Orion. Met gemengde gevoelens legden we de 150 kilometers naar de waarneemplaats af....

Ondertussen was er op de Spaanse radio ruim aandacht voor de eclips. Er waren interviews met astronomen en er werd veel informatie gegeven en er was een leuke reportage met allerlei toepasselijke stukjes muziek. Natuurlijk werd er ook een weersverwachting gegeven en die was juist opvallend positief, hoewel er uitgerekend voor de kuststrook een voorbehoud werd gemaakt met betrekking (zie het oranje stukje text hieronder)....

En la franja geográfica en la que el eclipse será anular, es decir, desde el oeste de Galicia hasta Valencia y Alicante, los cielos estarán poco nubosos o despejados, salvo en algunas zonas de los litorales de Valencia y Alicante donde podrían estar nubosos. La visibilidad será buena aunque con brumas en los litorales citados. Temperaturas en general con pocos cambios y vientos de componente E flojos o moderados.

Ook op andere manieren kreeg de eclips overigens lokaal aandacht, onder andere in periodieken en tijdschriften, een speciale eclipsloterij en eclips kauwgom.

Eenmal op de plaats van bestemming werden we verrast door een zeer fraai optrekje waar we te gast waren bij de familie van Arno en Conny: Gilles en Yvonne. Een hartelijk onthaal en alle ruimte en faciliteiten vielen ons ten deel. Beter konden we het ons niet wensen!

Op één van de terassen stonden we heerlijk beschut tegen de frisse ochtendwind en konden we mooi alle spullen opbouwen.

Op het terras hadden we een videocamera, een 7cm achromaat refractor op parallctische montering, een ETX70 en een PST en 6cm apochromaat refractor op parallactische monteirng paraat staan.

Slechts af en toe was er een smal strookje heldere lucht waardoor dan even de zon te zien was. Het duurder echter zelfs te kort om te kunnen scherpstellen, ook al leverde het fraaie plaatjes op.

Meer naar rechts trok het echter helemaal open en op een gegeven moment wast er slechts enkele kilometers verder een continue helderblauwe hemel te zien, lonkend en uitdagend en ons tartend....

De op het zeeoppervlak weerkaatsende zonnestralen, deden de onderkant van het wolkendek oplichten, een heel apart gezicht. Wel mooi, maar we hadden het liever niet gezien ;-)

Na diverse malen vanaf het dakterras de lucht en de wind beoordeeld te hebben, werd duidelijk dat er weliswaar een verbetering aan zat te komen, maar dat het onzeker was of die op tijd zou komen. Ondertussen was de partiële fase al begonnen en binnen zagen we me de nodige hilariteit op de Nederlandse TV live beelden vanuit Scheveningen in het NOS journaal.

Daarop besloten we om er niet langer op te gokken en een half uur van te voren zijn we met de hoogstnodige spullen (lang leve een mobiele reismontering en compacte telescoop!) enkele kilometers verderop gereden.

Daar troffen we bovenop een heuvel een fantastisch uitzicht met vrij zicht en een vrijwel onbewolkte hemel.

Terwijl we snel de spullen opzetten, klaarde het steeds verder op. De gedeeltelijke fase was al ruim gevorderd toen we de eerste blikken naar boven wierpen met het blote oog via een eclipsbril en lasglas.

Snel daarna maakten we de eerste opnamen. Er stond wel een straffe koude wind en tijdens de totaliteit werd het ook echt koud!

Let op het bijzondere licht dat op deze foto goed te zien is; net als bij de totale verduistering in 1999 ontstond er ook nu weer een bijzonder staalblauw/leigrijs, hard en contrastrijk lichtschijnsel!

In de harde wind hebben we daar het verdere verloop van de verduistering prachtig kunnen volgen. De wind zorgde echter wel voor niet optimaal scherpe opanmen helaas.

Hier volgt een bewegend plaatje van het verloop van de middenfase van de verduistering. Het begin hebben we zogezegd gemist omdat we uit moesten wijken vanwege de bewolking, maar dat mocht de pret niet drukken.

Uiteindelijk stonden we met kippenvel het maximum te beleven en dat was niet alleen vanwege de wind! Met name het tweede en derde contact was een fantastische belevenis waarbij we talrijke pareltjes van zonlicht langs de bergen en dalen op de maanrand zagen sijpelen; werkelijk een onvergetelijk mooie ervaring!

Onderstaande opname geeft in hoge resolutie een mooie indruk van hoe detailrijk het beeld was in de zonne telescoop. Ik was maar wat gelukkig met mijn beslissing om hierdoor te fotograferen!

Er zaten prachtige vlammen op beide zijden waar de maan contact maakte, alsof het zo in scne gezet was voor alle toeachouwers. Daarme was dit werkelijk een schitterende verduistering.

Ook in wit licht was echter (zeker in de apo-kijker) het silhouet van de rand van de maan mooi te zien.

Heel apart was ook die ene lusvormige protuberans, precies op het moment dat de hoorn van de sikkel daar langs trok:

Veel te snel waren de 4 minuten en 13 seconden van de totaliteit voorbij. Hoewel we 'braaf' de afnemende fase uitgezeten hebben, kon die ons niet meer zo bekoren, hoewel het laatste verdwijnende stukje nog wel even leuk was. Daarna hebben we de spullen ingepakt en zijn we weer terug gereden naar het huis. Daar hadden ze de totaliteit ook onbewolkt kunnen waarnemen. Die middag hebben we de ruim 300 foto's van de camera naar de computer geupload om ze veilg te stellen en heb ik wat eerste ruwe beelden bewerkt.

Tevreden gingen we aan het begin van de avond terug naar het zuiden, na verder een nog bijzonder gezellige middag gehad te hebben bij Gilles en Yvonne!

Het lukte me de avond van de tweede dag na de eclips. Omstreeks 19:45 op woensdagavond 5 oktober zag ik met een verrekijker voor het eerst de extreem smalle sikkel! Even later lukte het ook om die goed op de foto vast te leggen.

Venus stond redelijk in de buurt en samen leverde dat een mooi afscheidsplaatje op.

We kijken wederom terug op een bijzondere gebeurtenis. Na de vele mooie verschijnselen van de afgelopen jaren (verduisteringen van de maan, overgangen van mercurius en venus, diverse kometen) was dit na de Leoniden vuurbollenregen in 1998 en de totale zonsverduistering in 1999, het mooiste en indrukwekkendste.
Dit is nummer drie in mijn persoonlijke top 10.

Op naar de totale eclips van maart 2006 in Turkije;
de generale repetitie hebben we nu gehad!

wil je gegevens en foto's van deze site overnemen, dan heb ik daar geen bezwaar tegen mits je even een mailtje stuurt en bij een eventuele publicatie de bron en auteur vermeldt.